राज्यातील मान्यताप्राप्त खाजगी अंशतः/पूर्णतः अनुदानित माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांमधील शिक्षकेतर कर्मचारी भरतीचा प्रश्न गेल्या वर्षभरापासून प्रलंबित होता. आता शालेय शिक्षण विभागाने 11 ऑगस्ट 2026 रोजी एक महत्त्वाचा शासन निर्णय (जीआर) जारी केला असून, त्याला अनुसरून 25 ऑगस्ट 2026 रोजीच्या पत्रकार परिषदेत शिक्षण मंत्र्यांनी स्वतः 4 ते 5 हजार शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांची भरती लवकरच होणार असल्याचे जाहीर केले आहे. या लेखात कोणती पदे भरली जाणार, पात्रता काय आहे आणि निवड प्रक्रिया कशी असेल, हे सविस्तर पाहूया.

शिक्षकेतर कर्मचारी भरती 2026: कनिष्ठ लिपिक, ग्रंथपाल व प्रयोगशाळा सहाय्यक पदांचा नवा जीआर, पात्रता व निवड प्रक्रिया

शिक्षकेतर कर्मचारी भरती 2026 - ठळक मुद्दे (एका दृष्टीक्षेपात)

मुद्दा	तपशील
जीआर तारीख	11 ऑगस्ट 2026
भरली जाणारी पदे	कनिष्ठ लिपिक, पूर्णवेळ ग्रंथपाल, प्रयोगशाळा सहाय्यक
भरतीचे प्रमाण	संच मान्यतेनुसार निश्चित रिक्त पदांपैकी 80% पदे सरळ सेवेने
निवड प्रक्रिया	पदोन्नती → अनुकंपा नियुक्ती → सरळ सेवा (मुलाखतीद्वारे)
लेखी परीक्षा	नाही, फक्त मुलाखत
वयोमर्यादा	खुला प्रवर्ग 38 वर्षे, राखीव प्रवर्ग 43 वर्षे
सुरुवातीचा कालावधी	पहिली 3 वर्षे मानधनावर
अपेक्षित जाहिरात	पुढील एक महिन्यात

पार्श्वभूमी: भरतीचा मुद्दा वर्षभरापासून प्रलंबित का होता?

शिक्षकेतर कर्मचारी नियुक्तीबाबतचा पायाभूत जीआर 4 एप्रिल 2025 रोजी निघाला होता. यात इयत्ता पहिली ते बारावीपर्यंतच्या अनुदानित शाळांमधील शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या नियुक्तीचे प्रमाण व निकष निश्चित करण्यात आले होते. मूळ आकृतीबंधात पाच संवर्ग होते, मात्र सुधारित आकृतीबंधानुसार त्यापैकी दोन संवर्ग वेपगत (बंद) करण्यात आले असून, केवळ तीनच पदे भरतीसाठी शिल्लक राहिली आहेत — कनिष्ठ लिपिक, पूर्णवेळ ग्रंथपाल आणि प्रयोगशाळा सहाय्यक. गेले सुमारे 20-22 वर्षे या पदांवर मोठ्या प्रमाणात भरती झालेली नव्हती. सर्वोच्च न्यायालयाच्या संबंधित निर्णयानंतर आता ही भरती प्रक्रिया प्रत्यक्षात राबवली जाण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

11 ऑगस्ट 2026 च्या जीआरमध्ये नेमके काय आहे?

नवीन जीआरनुसार या तीन पदांसाठी रिक्त जागांपैकी 80% पदे भरण्यास राज्य सरकारने मान्यता दिली आहे. भरती करण्यापूर्वी संस्था व्यवस्थापनाने पुढील बाबी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे:

सुधारित आकृतीबंधानुसार वेपगत व अतिरिक्त ठरणारी पदे निश्चित करणे
अतिरिक्त कर्मचाऱ्यांचे समायोजन (गरजेनुसार दुसऱ्या शाखेत/संस्थेत बदली) पूर्ण करणे
संच मान्यतेनुसार मंजूर पदे, कार्यरत पदे व प्रत्यक्ष रिक्त पदांची संख्या निश्चित करणे

ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच प्रत्यक्ष भरतीला सुरुवात होणार आहे.

कोणती पदे भरली जाणार? पात्रता निकष काय आहेत?

कनिष्ठ - लिपिकमान्यताप्राप्त विद्यापीठाची कोणत्याही शाखेतील पदवी (किंवा शासनमान्य समतुल्य अर्हता) + मराठी टंकलेखन 30 शब्द प्रति मिनिट किंवा इंग्रजी टंकलेखन 40 शब्द प्रति मिनिट (यापैकी एक, शासनमान्य संस्थेचे प्रमाणपत्र आवश्यक).

पूर्णवेळ - ग्रंथपालमान्यताप्राप्त विद्यापीठाची ग्रंथालय शास्त्रातील बी.लिब पदवी, किंवा मान्यताप्राप्त संस्थेची ग्रंथालय शास्त्र पदविका + कोणत्याही शाखेतील पदवी.

प्रयोगशाळा सहाय्यक - विज्ञान शाखेतून इयत्ता 12वी उत्तीर्ण

रिक्त पदांपैकी काही जागा अनुकंपा तत्त्वावरही भरल्या जाणार आहेत, जिथे अनुकंपा नियुक्तीसाठी पात्र उमेदवार उपलब्ध आहेत.

रिक्त पदांची अंदाजित संख्या किती?

काही महिन्यांपूर्वी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या विविध संवर्गांतील अंदाजित रिक्त पदांची संख्या पुढीलप्रमाणे होती:

संवर्ग	अंदाजित रिक्त पदे
कनिष्ठ लिपिक	17,695
वरिष्ठ लिपिक	4,912
मुख्य लिपिक	923
ग्रंथपाल	2,118
प्रयोगशाळा सहाय्यक (माध्यमिक)	48,685
प्रयोगशाळा सहाय्यक (उच्च माध्यमिक)	2,040

टीप: हे जुने अंदाजित आकडे आहेत आणि सर्व संवर्गांसाठी आहेत. सध्याच्या जीआरनुसार फक्त कनिष्ठ लिपिक, ग्रंथपाल व प्रयोगशाळा सहाय्यक या तीन पदांचीच भरती होणार आहे. संच मान्यता व विद्यार्थी संख्येनुसार प्रत्यक्ष रिक्त पदांची संख्या यापेक्षा कमी होण्याची शक्यता आहे — त्यामुळेच शिक्षण मंत्र्यांनी सुमारे 4 ते 5 हजार पदांचा आकडा जाहीर केला आहे.

निवड प्रक्रिया: तीन टप्पे

रिक्त पदे भरताना पुढील क्रमाने कार्यवाही केली जाणार आहे:

पदोन्नती — प्रथम नियमित नियुक्तीस पात्र चतुर्थ श्रेणी कर्मचाऱ्यांना पदोन्नती दिली जाईल.
अनुकंपा नियुक्ती — पदोन्नतीनंतरही जागा शिल्लक राहिल्यास अनुकंपा तत्त्वावर पात्र उमेदवारांची नियुक्ती केली जाईल.
सरळ सेवा भरती — वरील दोन्ही मार्गांनंतर शिल्लक राहणाऱ्या रिक्त पदांपैकी 80% पदे सरळ सेवेने (जाहिरातीद्वारे) भरली जातील.

सरळ सेवा भरतीत संबंधित शिक्षणाधिकारी/विभागीय शिक्षण उपसंचालक यांनी घालून दिलेल्या अटी-शर्तींनुसार संस्था व्यवस्थापनाला जाहिरात द्यावी लागेल.

वयोमर्यादा, मानधन कालावधी आणि आरक्षण

वयोमर्यादा: खुल्या प्रवर्गासाठी 38 वर्षे, राखीव प्रवर्गासाठी 43 वर्षे.
मानधन कालावधी: नियुक्तीनंतरची पहिली तीन वर्षे मानधन तत्त्वावर, पूर्ण वेतन तीन वर्षांनंतरच लागू.
आरक्षण: भरतीपूर्वी संवर्गनिहाय बिंदू नामावली मागासवर्ग कक्षाकडून अद्ययावत करून घेणे आवश्यक; समांतर आरक्षणही लक्षात घेतले जाईल.

निष्कर्ष

11 ऑगस्ट 2026 च्या जीआरने शिक्षकेतर कर्मचारी भरतीची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी प्रक्रिया निश्चित केली आहे. कनिष्ठ लिपिक, ग्रंथपाल व प्रयोगशाळा सहाय्यक या तीन पदांसाठी पदोन्नती, अनुकंपा व सरळ सेवा अशा तीन टप्प्यांत भरती होणार असून, सरळ सेवेतील निवड केवळ मुलाखतीच्या आधारे होणार आहे. पात्र उमेदवारांनी आवश्यक कागदपत्रे व पात्रता निकष तयार ठेवून जाहिरातीची वाट पाहावी.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1: शिक्षकेतर कर्मचारी भरती 2026 अंतर्गत कोणती पदे भरली जाणार आहेत?
कनिष्ठ लिपिक, पूर्णवेळ ग्रंथपाल आणि प्रयोगशाळा सहाय्यक ही तीन पदे भरली जाणार आहेत.

प्रश्न 2: या भरतीसाठी लेखी परीक्षा असेल का?
नाही. निवड प्रक्रियेत लेखी परीक्षा नसून, केवळ मुलाखतीच्या आधारे थेट निवड होणार आहे.

प्रश्न 3: कनिष्ठ लिपिक पदासाठी पात्रता काय आहे?
कोणत्याही शाखेतील पदवी आणि मराठी टंकलेखन 30 शब्द प्रति मिनिट किंवा इंग्रजी 40 शब्द प्रति मिनिट यापैकी एक पात्रता आवश्यक आहे.

प्रश्न 4: जाहिरात कधी येण्याची शक्यता आहे?
शिक्षण मंत्र्यांच्या 25 ऑगस्ट 2026 च्या वक्तव्यानुसार पुढील एका महिन्यात जाहिरात येण्याची शक्यता आहे.

प्रश्न 5: या भरतीत वयोमर्यादा किती आहे?
खुल्या प्रवर्गासाठी 38 वर्षे आणि राखीव प्रवर्गासाठी 43 वर्षे.

प्रश्न 6: निवडीनंतर लगेच पूर्ण पगार मिळेल का?
नाही. सुरुवातीची तीन वर्षे मानधन तत्त्वावर काम करावे लागेल, पूर्ण वेतन तीन वर्षांनंतर सुरू होईल.

NCERT Class 9th Maths 2026-27 में बड़े बदलाव — Students के लिए पूरी जानकारी

इंडिया पोस्ट GDS दुसरी मेरिट लिस्ट 2026 | 28636 जागांसाठी यादी कधी येणार?

NCERT Class 9 Kaveri English Book PDF 2026-27 | Chapter-wise Free Download for Maharashtra Students

Shikshak Bharti New Update | TET Compulsory - सुप्रीम कोर्टातील याचिकेचा निकाल आला