शाळा प्रवेशासाठी किमान वय निश्चित: नर्सरीला 3+, इयत्ता 1 ली ला 6+ (शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून)
महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने 15 ऑक्टोबर 2026 रोजी एक महत्त्वाचा शासन निर्णय जारी केला आहे. या निर्णयानुसार पूर्व-प्राथमिक वर्ग आणि इयत्ता पहिलीमध्ये शाळा प्रवेशासाठी बालकांचे किमान वय निश्चित करण्यात आले आहे. हे नवे निकष शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून टप्प्याटप्प्याने लागू होतील. पालकांनी आपल्या पाल्याच्या प्रवेशाचे नियोजन करताना हे बदल लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
शाळा प्रवेश वयोमर्यादा 2027-28 - ठळक मुद्दे (एका दृष्टीक्षेपात)
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| जारीकर्ता | शालेय शिक्षण विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| शासन निर्णय दिनांक | 15 ऑक्टोबर 2026 |
| जीआर क्रमांक | आरटीई-2024/प्र. क्र. 139 (ई-1446124)/एसडी-1 |
| संकेतांक | 202610151714471049 (maharashtra.gov.in वर उपलब्ध) |
| वयाचा मानीव दिनांक | 30 जून |
| अंमलबजावणी सुरू | शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून, टप्प्याटप्प्याने |
| शाळाप्रमुख स्तरावर सूट | किमान व कमाल वयात 15 दिवसांची |
शाळा प्रवेश वयोमर्यादा 2027-28 किमान वयाचा नवीन तक्ता
| प्रवेशाचा वर्ग | किमान वय | मानीव दिनांक | अंमलबजावणी वर्ष |
|---|---|---|---|
| बालवाटिका-1 / नर्सरी (इ. 1 ली पूर्वीचा 3रा वर्ग) | 3+ वर्षे | 30 जून | 2027-28 पासून |
| बालवाटिका-2 / ज्युनिअर केजी (इ. 1 ली पूर्वीचा 2रा वर्ग) | 4+ वर्षे | 30 जून | 2028-29 पासून |
| बालवाटिका-3 / सिनिअर केजी (इ. 1 ली पूर्वीचा 1ला वर्ग) | 5+ वर्षे | 30 जून | 2029-30 पासून |
| इयत्ता 1 ली | 6+ वर्षे | 30 जून | 2030-31 पासून |
शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून प्रवेश घेण्यासाठी बालकाने 30 जून रोजी वरील तक्त्यात नमूद केलेले किमान वय पूर्ण केलेले असणे आवश्यक आहे.
उदाहरण: शासन निर्णयातील स्पष्टीकरणानुसार, 2027-28 मध्ये 3+ वर्षांच्या वयात नर्सरीत प्रवेश घेणारे बालक 6+ वर्षांच्या वयात इयत्ता पहिलीत असेल. म्हणजेच 30 जून 2027 रोजी 3 वर्षे पूर्ण केलेले (30 जून 2024 किंवा त्यापूर्वी जन्मलेले) बालक 2027-28 मध्ये नर्सरीसाठी पात्र ठरेल.
हा निर्णय का घेण्यात आला? (पार्श्वभूमी)
बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क अधिनियम, 2009 नुसार शाळा प्रवेशाची कार्यपद्धती 11 जून 2010 च्या शासन निर्णयाने निश्चित करण्यात आली होती. त्यात इयत्ता 1 लीसाठी वयोमर्यादा 6 वर्षे असली, तरी 5 वर्षे पूर्ण झालेली बालकेही पात्र मानली जात होती.
राज्यात राज्य मंडळाच्या शाळांसह सी.बी.एस.ई., आय.सी.एस.ई. आणि आय.बी. अशा विविध प्रकारच्या शाळा आहेत. या शाळांमध्ये इयत्ता 1 लीसाठी वेगवेगळी वयोमर्यादा आणि वेगवेगळे मानीव दिनांक ग्राह्य धरून प्रवेश दिले जात होते. तसेच पूर्व-प्राथमिक वर्गांसाठी वयाची कोणतीही निश्चित अट अस्तित्वात नव्हती.
सध्याच्या पद्धतीनुसार शैक्षणिक वर्षाच्या सुरुवातीला नर्सरीसाठी 2.5 वर्षे आणि इयत्ता 1 लीसाठी 5.5 वर्षे वयाच्या मुलांना प्रवेश दिला जातो. आता केंद्र शासनाने इयत्ता 1 लीसाठी 6+ वर्षे वयाच्या मुलांनाच प्रवेश द्यावा, असे कळवले आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 नुसार 6+ वयाचे धोरण राबवताना पूर्व-प्राथमिक वर्गांसाठीही वयाचे निकष ठरवले, तर इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशात पुढील तीन वर्षे अडथळा येणार नाही. यासाठी बालवाडी, अंगणवाडी आणि नर्सरीमध्ये प्रवेश देताना 30 जूनला 3 वर्षे पूर्ण झालेल्या बालकांनाच प्रवेश देण्याची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी करणे आवश्यक ठरले.
शासन निर्णयातील महत्त्वाच्या तरतुदी
- राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020: पायाभूत वर्गांसाठी नामांकन आणि नर्सरी ते इयत्ता पहिलीतील प्रवेशासाठी किमान वयाच्या निकषांबाबत धोरणातील सूचनांचे पालन करावे.
- टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी: वयाचे निकष शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून टप्प्याटप्प्याने लागू केले जातील.
- सध्याच्या विद्यार्थ्यांना दिलासा: शैक्षणिक सत्र 2026-27 साठी नर्सरी ते इयत्ता पहिलीतील विद्यमान विद्यार्थ्यांना हे निकष लागू होणार नाहीत.
- 15 दिवसांची सूट: पूर्व-प्राथमिक वर्ग (नर्सरी) ते इयत्ता पहिलीसाठी शाळाप्रमुख स्तरावर किमान आणि कमाल वयात 15 दिवसांची सूट दिली जाईल.
- उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांना सूट: कोणत्याही मान्यताप्राप्त शाळेतून मागील वर्ग उत्तीर्ण झालेल्या नियमित विद्यार्थ्यांना पुढील उच्च वर्गात प्रवेशासाठी वयानुसार निकष लागू करण्यापासून सूट दिली जाईल.
- पुढील मार्गदर्शक सूचना: नवीन वयाच्या निकषांनुसार प्रवेशाबाबतच्या सूचना व मार्गदर्शक सूचना शिक्षण संचालक (प्राथमिक), प्राथमिक शिक्षण संचालनालय, पुणे यांच्या स्तरावरून दिल्या जातील.
पालकांसाठी काय लक्षात ठेवावे?
- 2026-27 या चालू शैक्षणिक वर्षात नर्सरी ते इयत्ता पहिलीत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर या नियमाचा परिणाम होणार नाही.
- 2027-28 मध्ये नर्सरीत प्रवेश घ्यायचा असल्यास बालकाने 30 जून 2027 रोजी 3 वर्षे पूर्ण केलेली असणे आवश्यक आहे.
- प्रवेश प्रक्रियेचे तपशीलवार नियम शिक्षण संचालक (प्राथमिक) यांच्याकडून येणाऱ्या मार्गदर्शक सूचनांमध्ये स्पष्ट होतील, त्यामुळे अधिकृत सूचनांकडे लक्ष ठेवावे.
निष्कर्ष
शालेय शिक्षण विभागाच्या 15 ऑक्टोबर 2026 च्या शासन निर्णयानुसार नर्सरीसाठी 3+, ज्युनिअर केजीसाठी 4+, सिनिअर केजीसाठी 5+ आणि इयत्ता 1 लीसाठी 6+ वर्षे असे किमान वय निश्चित करण्यात आले आहे. वयाची गणना 30 जून या मानीव दिनांकाला होईल. नर्सरीसाठी हा नियम 2027-28 पासून आणि इयत्ता 1 लीसाठी 2030-31 पासून लागू होईल. चालू वर्षातील विद्यमान विद्यार्थ्यांना हे निकष लागू नाहीत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न 1: नर्सरी प्रवेशासाठी नवीन किमान वय किती आहे?
30 जून रोजी 3 वर्षे पूर्ण (3+) असणे आवश्यक आहे. हा नियम शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून लागू होईल.
प्रश्न 2: इयत्ता 1 लीसाठी किमान वय 6 वर्षे कधीपासून लागू होणार?
शैक्षणिक वर्ष 2030-31 पासून.
प्रश्न 3: वयाची गणना कोणत्या तारखेला केली जाईल?
दरवर्षी 30 जून हा मानीव दिनांक असेल.
प्रश्न 4: चालू शैक्षणिक वर्षातील विद्यार्थ्यांना हा नियम लागू आहे का?
नाही. 2026-27 मधील नर्सरी ते इयत्ता पहिलीच्या विद्यमान विद्यार्थ्यांना हे निकष लागू होणार नाहीत.
प्रश्न 5: वयात काही सूट मिळते का?
होय. शाळाप्रमुख स्तरावर किमान आणि कमाल वयात 15 दिवसांची सूट दिली जाईल.
प्रश्न 6: मागील वर्गात उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांना पुढील वर्गात प्रवेशासाठी वयाची अट लागू होते का?
नाही. मान्यताप्राप्त शाळेतून मागील वर्ग उत्तीर्ण झालेल्या नियमित विद्यार्थ्यांना पुढील वर्गात प्रवेशासाठी वयानुसार निकषातून सूट आहे.
प्रश्न 7: हा शासन निर्णय कुठे उपलब्ध आहे?
महाराष्ट्र शासनाच्या www.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर, संकेतांक 202610151714471049 वापरून
